ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางของความหลากหลายทางพันธุกรรมข้าวแห่งหนึ่งของโลกโดยเฉพาะข้าวเจ้า ซึ่งนิยมบริโภคเป็นอาหารหลักและเป็นพืชเศรษฐกิจส่งออกที่สำคัญ ปัจจุบันข้าวเจ้าจะถูกนำไปเป็นวัตถุดิบในภาคอุตสาหกรรมเป็นส่วนใหญ่ และมีความต้องการทางการตลาดค่อนข้างสูงเพื่อส่งออกเป็นสินค้าเกษตรและข้าวนึ่ง แต่ปัจจุบันประเทศไทยมีสภาพแวดล้อม และอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม ซึ่งมีผลต่ออายุการเก็บเกี่ยว ความต้านทานโรคแมลงศัตรูพืช และคุณภาพของเมล็ดข้าวส่งผลให้เมล็ดข้าวมีความเป็นท้องไข่ เมล็ดขุ่น และคุณภาพการขัดสีต่ำ เมื่ออยู่ในช่วงภาวะวิกฤต โดยคุณภาพดังกล่าวจะส่งผลให้คุณภาพการสีข้าว การหุงต้ม และการรับประทานมีคุณภาพลดลง การศึกษาครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคุณภาพเมล็ดทางกายภาพและเคมีของข้าวเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้าที่มีอายุสั้น โดยทำการศึกษาในข้าวสายพันธุ์ปรับปรุงชั่วรุ่นที่ 8 (F8) จำนวน 16 สายพันธุ์ เปรียบเทียบกับพันธุ์ อาร์เจ33 และพันธุ์ กข79 วางแผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ (Completely randomized design) จำนวน 3 ซ้ำ ทำการทดลอง ณ สถานีวิจัยรวมใจพัฒนาความรู้ จังหวัดปทุมธานี ในฤดูนาปี 2567 (สิงหาคม-ธันวาคม) สามารถคัดเลือกข้าวสายพันธุ์ก้าวหน้าที่มีอายุการเก็บเกี่ยวเฉลี่ยอยู่ในช่วง 88-91 วันหลังปักดำ จำนวน 5 สายพันธุ์ ได้แก่ RJP-CPD-03 RJP-CPD-05 RJP-CPD-09 RJP-CPD-13 และ RJP-CPD-15 โดยสามารถจำแนกลักษณะทางกายภาพของเมล็ดได้เป็นข้าวเมล็ดยาวชั้นที่ 1 รูปร่างเมล็ดเรียว เมล็ดใส มีความเป็นท้องไข่ในระดับต่ำ และคุณภาพการขัดสีดีมาก โดยสายพันธุ์ RJP-CPD-05 มีความยาวเมล็ดข้าวเปลือก ข้าวกล้อง และข้าวสารมากที่สุดเฉลี่ยอยู่ที่ 10.50 8.00 และ 7.84 มิลลิเมตร ตามลำดับ และคุณภาพเมล็ดทางเคมี พบว่า ทุกสายพันธุ์จัดเป็นกลุ่มข้าวปริมาณอมิโลสสูง (25.96%-27.83%) อัตราการยืดตัวของเมล็ดข้าวสุกปกติ ความคงตัวของแป้งสุกอยู่ในช่วง 60-100 มิลลิเมตร มีลักษณะเป็นแป้งสุกอ่อน ยกเว้นสายพันธุ์ RJP-CPD-13 มีความคงตัวแป้งสุกอยู่ในช่วง 53 มิลลิเมตร ซึ่งมีลักษณะเป็นแป้งสุกปานกลาง การสลายเมล็ดในด่างมีระดับการสลายในด่างอยู่ในช่วง 4.00-5.10 ใช้เวลาหุงต้มประมาณ 16-24 นาที ยกเว้นสายพันธุ์ RJP-CPD-15 มีระดับการสลายในด่างอยู่ในช่วง 7.00 ใช้เวลาหุงต้มประมาณ 12-16 นาที ดังนั้นในการศึกษาครั้งนี้เป็นปัจจัยสำคัญในการช่วยตัดสินใจและคัดเลือกข้าวเจ้าสายพันธุ์ก้าวหน้า ซึ่งข้าวทั้งหมด 5 สายพันธุ์ จะนำไปปลูกทดสอบผลผลิตภายในสถานีต่อไป