การประเมินลักษณะทางการเกษตรของข้าวสายพันธุ์ปรับปรุงที่ได้จากการเพาะเลี้ยงอับละอองเรณู

การพัฒนาพันธุ์ข้าวที่มีคุณลักษณะตรงตามความต้องการของผู้บริโภค เกษตรกร และอุตสาหกรรมด้านข้าว เป็นเป้าหมายสำคัญของการปรับปรุงพันธุ์ข้าวในปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการคัดเลือกพันธุ์ที่มีคุณภาพเมล็ดดี ให้ผลผลิตสูง ต้านทานโรคแมลง ที่สำคัญและทนต่อสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลง วิธีการหนึ่งที่ช่วยให้กระบวนการปรับปรุงพันธุ์เป็นไปอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ คือ การเพาะเลี้ยงอับละอองเรณู (Anther culture) ซึ่งเป็นวิธีที่ช่วยเร่งกระบวนการสร้างสายพันธุ์แท้ได้อย่างรวดเร็ว โดยการนำแคลลัสจากสายพันธุ์พ่อแม่ที่คัดเลือกไว้ ไปเพาะเลี้ยงบนอาหารวิทยาศาสตร์ เพื่อให้แคลลัสเติบโตและพัฒนาเป็นต้นข้าว จากนั้นนำสายพันธุ์แท้ที่ได้ไปปลูกประเมินลักษณะทางการเกษตรและองค์ประกอบผลผลิต การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อคัดเลือกสายพันธุ์ข้าวที่ได้จากการเพาะเลี้ยงอับละอองเรณูประชากรชั่วที่ 4 (A4) โดยทำการปลูกคัดเลือกจำนวน 5 สายพันธุ์ ร่วมกับพันธุ์มาตรฐานเปรียบเทียบ 2 พันธุ์ ได้แก่ พันธุ์ปทุมธานี 1 และพันธุ์อาร์เจ 44 วางแผนการทดลองแบบ Randomized Complete Block Design (RCBD) จำนวน 4 ซ้ำ ทำการทดลอง ณ สถานีวิจัยรวมใจพัฒนาความรู้ จังหวัดปทุมธานี ในฤดูนาปรัง พ.ศ. 2568 (ระหว่างเดือนธันวาคม – เดือนมีนาคม 2568) บันทึกข้อมูลการเจริญเติบโต ลักษณะทางการเกษตรและองค์ประกอบผลผลิต จากการศึกษาในครั้งนี้ ทำการคัดเลือกข้าวสายพันธุ์ดีเด่นได้ จำนวน 1 สายพันธุ์ คือ RJP2025-AC-3 ให้ผลผลิตเฉลี่ย 892.43 กิโลกรัมต่อไร่ (ความชื้นน้อยกว่า 20%) สูงกว่าพันธุ์มาตรฐานเปรียบเทียบ พันธุ์ปทุมธานี 1 และ พันธุ์อาร์เจ 44 (638.50 และ 834.68 กิโลกรัมต่อไร่ ตามลำดับ) ซึ่งมีอายุวันออกดอก 50 เปอร์เซ็นต์ 54 วันหลังการปักดำ และมีอายุการเก็บเกี่ยว 82 วัน หลังการปักดำ ความสูงต้น 96.40 ความยาวรวง 23.88 เซนติเมตร จำนวนรวงต่อกอ 13 รวง จำนวนหน่อต่อกอ 14 หน่อ จำนวนเมล็ดต่อรวง 229 เมล็ด น้ำหนัก 100 เมล็ดเท่ากับ 2.29 กรัม และมีอัตราการติดเมล็ด 70.07 เปอร์เซ็นต์ โดยข้าวสายพันธุ์ปรับปรุงที่คัดเลือกไว้นั้นจะดำเนินการปลูกเปรียบเทียบผลผลิตตามขั้นตอนของการปรับปรุงพันธุ์ เพื่อประเมินและศึกษาเสถียรภาพการให้ผลผลิตในสภาพแวดล้อมที่แตกต่างกันต่อไป